AZAD MÜDEBBER KILMA; MUKATEBE VE KÖLE İLE MUSAHABE

Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim bir müslüman erkegi azad ederse, onun her bir uzvuna mukabil, bunun bir uzvunu Allah atesten azad eder. (Bir diger rivayette su ziyade var: "...hatta fercine mukabil fercini...") Ravi: Ebu Hüreyre Kaynak: Buhari, Itk 1;...

• Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim bir müslüman erkegi azad ederse, onun her bir uzvuna mukabil, bunun bir uzvunu Allah atesten azad eder. (Bir diger rivayette su ziyade var: "...hatta fercine mukabil fercini...") Ravi: Ebu Hüreyre Kaynak: Buhari, Itk 1; Müslim, Itk 24, (1509); Tirmizi, Nüzur 19, (1547) • Kendisine -katl sebebiyle ates- vacib olan bir arkadasimizla Resulullah (sav)'a gelmistik. "Ona bedel bir köle azad edin, Allah da onun her bir uzvuna bedel sizden bir uzvu atesten azad etsin!" buyurdu. Ravi: Vasile Ibnu'l-Eska' Kaynak: Ebu Davud, Itk 13, (3964) •

Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kötü muamele sahibi cennete giremez." Ravi: Ebu Bekr Kaynak: Tirmizi, Birr 29, (1947)

• Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kötü muamele sahibi cennete giremez." Ravi: Ebu Bekr Kaynak: Tirmizi, Birr 29, (1947) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Iyi muamele artmadir -veya ugurdur dedi- kötü huyda ugursuzluktur." Ravi: Rafi' Ibnu Mekis Kaynak: Ebu Davud, Edeb, 133, (5162, 5163) • Bir adam Resulullah (sav)'a gelerek: "Hizmetçiyi ne kadar affedeyim?" diye sordu. Aleyhissalatu vesselam susup cevap vermedi. Adam tekrar: "Ey Allah'in Resulü! Hizmetçimi ne kadar affedeyim?" diye sordu. Bu sefer: "Her gün yetmis kere affet." cevabini verdi. Ravi: Ibnu Ömer Kaynak: Ebu Davud, Edeb 133, (5164); Tirmizi, Birr 31, (1950) • Ebu Zerr'i gördüm, üzerinde bir takim (hülle) vardi, kölesi de ayni sekilde bir takim giyiyordu. Bunun sebebini sordum. Bana su cevabi verdi: "Resulullah (sav)'in söyle söyledigini isitmistim: "Onlar sizin kardesleriniz ve yakin adamlarinizdir. Allah Tedla Hazretleri onlari ellerinizin altina (emaneten) koymustur. Kimin kardesi eli altinda ise, yediginden yedirsin, giydiginden giydirsin, yapamayacagi is buyurmayiniz, eger buyurursaniz onlara yardim edin." Ravi: Ma'rur Ibnu Süveyd Kaynak: Buhari, Iman 22, Itk 16, Edeb 44; Müslim, Eyman 40 (1661); Ebu Davud, Edeb 133, (5157, 5168, 5161); • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Birinize hizmetçisi yemegini getirince, onu beraber yemek üzere oturtmayacaksa, hiç olsun bir iki lokma veya bir iki yiyecek yersin. Zira yemegin hararet (pisirme) ve muamele (zahmeti)ni o çekmistir." Ravi: Ebu Hüreyre Kaynak: Buhari, Et'ime 55, Itk 18; Tirmizi, Et'ime 44, (1854); Ebu Davud, Et'ime 51, (3846); Müslim, Eyman 4 • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Biriniz hizmetçisini dövünce, hizmetçi Allah'in ismini zikrede(rek Allah askina vurma diye)cek otursa derhal elinizi kaldirin." Ravi: Ebu Saidi'l-Hudri Kaynak: Tirmizi, Birr 32, (1951) • Bizim bir azadlimiza bir tokat attim ve kaçtim. Sonra ögleden az önce döndüm, babamin arkasinda namaz kildim. Babam azadliyi da beni de çagirdi. Sonra hizmetçiye: "Misilleme (onun sana yaptiginin mislini) yap!" dedi. Hizmetçi affetti. Bunun üzerine babam anlatti: "Biz Beni Mukarrin, Resulullah (sav) zamaninda tek bir hizmetçiye sahiptik. Ona birimiz bir tokat vurdu. Bu hadise Aleyhissalatu vesselamin kulagina ulasmisti: "Onu azad edeceksiniz!" emir buyurdular. Kendisine: "Ondan baska hizmetçileri yok!" dendi. Bunun üzerine: "öyleyse onu hizmetlensinler. Ancak ne zamandan ondan müstagni olurlarsa, derhal yol versinler!" buyurdular. Ravi: Muaviye Ibnu Süveyd Ibni Mukarrin Kaynak: Müslim, Eyman 31, (1658); Tirmizi, Nüzur 14, (1542); Ebu Davud, Edeb 133, (6166, 5167) • Ben köleme kamçiyla vuruyordum. Arkamdan bir ses isittim. "Ebu Mes'ud, bil!" diyordu. Öfkeden sesi taniyamadim. Bana yaklasinca onun Resulullah (sav) oldugunu gördüm. "Ebu Mes'ud bil! Ebu Mes'ud bil!" diyordu. Kamçiyi elimden attim. "Ebu Mes'ud bil! Allah senin üzerinde senin bunun üzerindekinden daha fazla muktedir" dedi. Ben: "Bundan sonra ebediyen köle dövmeyecegim" dedim. Ravi: Ebu Mes'ud el-Bedri Kaynak: Müslim, Eyman 34, (1659); Ebu Davud, Edeb 133, (5169, 6160); Tirmizi, Birr 30,(1949) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim kölesine kazifta bulunursa (zina isnadi yaparsa) kölesi bu iftiradan beri ise, Kiyamet günü celde uygulanir. Dedigi dogru ise o baska." Ravi: Ebu Hüreyre Kaynak: Buhari, Hudud 46; Müslim, Eyman 77, (1660); Ebu Davud, Edeb 133, (5165); Tirmizi, Birr 30, (1948) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Sizden kimse "kölem", "cariyem" demesin. Köle de Rabbi (sahibim), rabbeti (sahibem) demesin. Malik (efendi) "Oglum" "kizim" desin, Memluk (köle) de Seyyidi (efendim), seyyideti desin. Zira hepiniz memluklersiniz. Rabb de aziz ve celil olan Allah'tir." Ravi: Ebu Hüreyre Kaynak: Buhari, Itk 17; Müslim, Elfaz 14, (2249); Ebu Davud, Edeb 83, (4975, 4976) • Bir rivayette söyle gelmistir: "Hiç kimse "Rabbini (efendini) doyur; "Rabbine abdest suyu dok"; "Rabbine su ver" demesin. Bilakis "Seyidim"; "efendim" desin. Sizden kimse abdi (kulum), emeti (cariyem) de demesin. Bilakis "oglum", "kizim", "yavrum" desin." Ravi: Kaynak: Müslim, Elfaz 15, (2249) • Müslim'in bir diger rivayetinde: "Sizden kimse "kölem!" "cariyem!" diye söylemesin. Hepiniz Allah'in kölelerisiniz, bütün kadinlariniz da Allah'in kullaridir." Ravi: Kaynak: Müslim, Elfaz 13, (2249) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Hangi köle kaçarsa, bilsin ki ondan zimmet (garanti) kalkmistir, dönünceye kadar namazi kabul edilmez." Ravi: Cerir Kaynak: Müslim, Iman 122-124, (68, 69, 70); Ebu Davud, Hudud 1, (4360); Nesai, Tahrimu'd-Dem 12, (7, 102) •

Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim, kendisi ile bir baskasi arasinda (ortak) olan bir köle(deki kendine mahsus hisse)yi azad ederse, köleye onun malindan adilane bir kiymet biçilir, ne eksik nede fazla. Sonra, eger zenginse, onun malindan [ortaklara...

• Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim, kendisi ile bir baskasi arasinda (ortak) olan bir köle(deki kendine mahsus hisse)yi azad ederse, köleye onun malindan adilane bir kiymet biçilir, ne eksik nede fazla. Sonra, eger zenginse, onun malindan [ortaklara hisseleri verilerek] köle azad edilir. Degilse köleden azad ettigi kisim azad olmustur." Ravi: Ibnu Ömer Kaynak: Buhari, Sirket 5, 14, Itk 4, 17; Müslim, Itk 1, (1501); Muvatta, Itk 1, (2, 772); Ebu Davud, Itk 6 ( • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Köleyi ölme aninda azad edenin misali, doydugu zaman hediyede bulunan adam gibidir." Ravi: Ebu'd-Derda Kaynak: Ebu Davud, Itk 16, (3968); Tirmizi, Vesaya 7, (2124) • Bir adam, ölecegi sira, kendine ait alti köleyi azad etti. Onlardan baska mali da yoklu. Resulullah (sav) onlari çagirdi. Onlari üç gruba ayirdi, sonra aralarinda kur'a çekti, ikisini azad etti, dördünü köle olarak birakti. Adami da siddetle azarladi. Ravi: Imran Ibnu Husayn Kaynak: Müslim, Eyman 56, (1668); Muvatta, Itk 3, (2, 774); Tirmizi, Ahkam 27, (1364); Ebu Davud, Itk 10, (3 • Hangi cariye, efendisinden bir çocuk dünyaya getirirse, artik efendi bu cariyeyi satamaz, hibe edemez, miras da kilamaz. Hayatta oldukça ondan istifade eder, öldü mü artik cariye hür olur. Ravi: Ibnu Ömer Kaynak: Muvatta, Itk 6, (2, 776) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim zü-rahm mahrem birisin malik olursa, o hürdür." Ravi: Semüre Ibnu Cündeb Kaynak: Ebu Davud, Itk 7, (3949); Tirmizi, Ahkam 28, (1365); Ibnu Mace, Itk 5, (2524) • Resulullah (sav)'a yardim taleb etmek üzere bir adam gelip: "Ey Allahin Resulü! (Efendim) falana ait su cariye var ya (onun yüzünden efendim bana sikinti veriyor)" dedi. Aleyhissalatu vesselam "Vah! Neyin var?" deyince adam: "Bela hasil oldu. Köle (ben demek istiyor) efendinin cariyesine bakmisti, efendi kiskançlikla erkeklik uzvunu burdu (hadim etti)" dedi. Aleyhissalatu vesselam: "Adami bana getir!" emretti. Efendi çagirildi ama getirilemedi. Bunun üzerine Aleyhissalatu vesselam: "Öyleyse git, sen hürsün!" ferman buyurdu. Adam: "Ey Allah'in Resulü! (Efendimin kölesi olmamda direnmesi halinde) kim bana yardimci olacak?" dedi. Aleyhissalatu vesselam: "Sana yardimci olmak bütün müslümanlara terettüp eder" cevabini verdi. Ravi: Amr Ibnu Su'ayb (an ebihi an ceddihi) Kaynak: Ebu Davud, Diyat 7, (4519); Ibnu Mace, Diyat 29, (2680) • Ben Ümmü Seleme (ra)'nin kölesi idim. Bir gün bana: "Seni azad ediyorum, ancak yasadigin müddetçe Resulullah (sav)'a hizmet etmeni sart kosuyorum dedi. "Sen bu sarti kosmasan da baska bir sey yapacak degilim!" dedim. Beni azad etti ve bana bu sarti kostu. Ravi: Sefine Kaynak: Ebu Davud, Itk 3, (3932); Ibnu Mace, Itk 6, (2626) • Imam Malik'e ulastigina göre, Ibnu Ömer (ra)'e azad etme sartiyla satin alinan rakabe-i vacibe'den sorulmustu. "Hayir, olmaz" cevabini verdi. Ravi: Kaynak: Muvatta, Itk 12, (2,778) • Anlatildigina göre Fudale'ye, "üzerinde bir köle azad etme borcu bulunan kimsenin veled-i zina'yi azad etmesi caiz olur mu?" diye sorulmus, o da "Evet" demistir. Ravi: Fudale Ibnu Ubeyd el-Ensari Kaynak: Muvatta, Itk 11, (2,777) • Anlattigina göre, annesi, bir köle azad etmek istemis ve bunu sabaha tehir etmis, köle de bu sirada ölmüstür. Abdurrahman Kasim Ibnu Muhammed'e: "Ben anneme bedel bir köle azad etsem, anneme faydasi olur mu (sevabi ulasir mi)?" diye sorar. Kasim: "Sa'd Ibnu Ubade (ra) Resulullah (sav)'a gelip: "Annem vefat etti, ben onun adina bir köle azad etsem ona faydasi olur mu?" diye sormustu. "Evet" cevabini aldi" dedi. Ravi: Abdurrahman Ibnu Ebi Amra el-Ensari Kaynak: Muvatta, Itk 13, (2,779) • Abdurrahman Ibnu Ebi Bekr (ra), uyudugu bir uykuda vefat etti. Kiz kardesi Hz. Aise (ra) onun adina birçok köle azad etti. Ravi: Yahya Ibnu Said Kaynak: Muvatta, Itk 14, (2, 779) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim mali olan bir köle azad ederse, kölenin mali kendisinin olur, yeter ki efendisi bu hususta bir sart kosmamis olsun." Ravi: Ibnu Ömer Kaynak: Ebu Davud, Itk 11, (3962); Ibnu Mace, Itk 8, (2629) • Zübeyr Ibnul Avvam (ra) bir köle satin aldi ve onu azad etti. Bu kölenin, hür bir kadindan ogullari vardi. Hz. Zübeyr: "Ogullari benim mevalimdir" dedi. Annesinin efendileri: "Hayir, onlar bizim mevalimizdir" dediler. Bunun üzerine davalari Hz. Osman (ra)'a intikal etti. O, vela'nin Hz. Zübeyr'e ait olduguna hükmetti. Ravi: Rebia Ibnu Ebi Abdirrahman Kaynak: Muvatta, Itk 21, (2, 782) • Resulullah (sav)'a "Hangi köleyi azad etmek efdaldir?" diye sorulmustu. "Fiyatça yüksek olani ve efendisinin nazarinda en nefis olanidir!" cevabini verdi. Ravi: Aise Kaynak: Muvatta, Itk 15, (2, 779); Buhari, Itk 2; Müslim, Iman 136 (84) •

Bir adam, kölesini "benden sonra hür olsun" diye azad etmisti. Sonradan ona ihtiyaci dogdu. Resulullah (sav) köleyi alarak: "Bunu benden kim satin alacak?" dedi. Nuaym Ibnu Abdillah Ibni'n-Nehham (ra) su su miktar fiyata satin aldi. Resulullah o parayi (köle...

• Bir adam, kölesini "benden sonra hür olsun" diye azad etmisti. Sonradan ona ihtiyaci dogdu. Resulullah (sav) köleyi alarak: "Bunu benden kim satin alacak?" dedi. Nuaym Ibnu Abdillah Ibni'n-Nehham (ra) su su miktar fiyata satin aldi. Resulullah o parayi (köle sahibine) verdi. Ravi: Cabir Kaynak: Buhari, Büyu 59, 110, Istikraz 16, Husumat 2, Itk 9, Kefaretu'l-Eyman 7, Ikrah 4, Ahkam 32; Müslim, • Ibnu Ömer (ra), kendine ait iki cariyeyi müdebber kildi. Onlar müdebber olduklari halde Ibnu Ömer onlara temasta bulunuyordu. Ravi: Nafi' Kaynak: Muvatta, Müdebber 4, (2,814) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kim kölesi ile yüz okiyye üzerinden mükatebe yapsa da, kölesi bunun on okiyyesi hariç hepsini ödese, yine de köledir." Ravi: Amr Ibnu Suayb (an ebihi an ceddihi) Kaynak: Ebu Davud, Itk 1, (3927); Tirmizi, Büyu 35, (1260); Ibnu Mace, Itk 3, (2519) • Ebu Davud'un bir rivayetinde söyle buyurulur: "Mükateb, üzerinde bir dirhemlik borç kaldigi müddetçe köledir." Ravi: Kaynak: Ebu Davud, Itk 1, (3926) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Mükatebe karsi bir hadd islenir (diyet almaya hak kazanirsa) veya mirasa mazhar olursa, (borcunu ödeyerek) hürriyetinden kazandigi miktarca onlara varis olur." Resulullah (sav) söyle buyurdular: "Mükateb, ödedigi hisse nisbetinde hür diyeti öder, geri kalani köle diyetinden öder." Ravi: Ibnu Abbas Kaynak: Tirmizi, Büyu 35, (1259); Ebu Davud, Diyat 22, (4582); Nesai, Kasame 36, (8, 45, 46) • Resulullah (sav) bize buyurdular ki: "Sizden birinin mükatebetinin size hala ödeyecegi borcu varsa da, ona karsi örtünsün." Ravi: Ümmü Seleme Kaynak: Ebu Davud, Itk 1, (3928); Tirmizi, Büyu 35, (1261); Ibnu Mace, Itk 3, (2520) • Sirin, Hz. Enes'e mükatebe yapma talebinde bulundu. Hz. Enes çok zengindi, mükatebe yapmayi reddetti. Sirin Hz. Ömer (ra)'e basvurdu. Hz. Ömer, Enes (ra)'i çagirarak: "Sirinle mükatebe yap!" emretti. Enes (ra) yine kabul etmedi. Hz. Ömer, çubuguyla Enes'e vurdu. Ve su ayeti okudu: "Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek (mukatebe yapmak) isteyenlerin, -onlardan bir iyilik görürseniz- bedel vermesini kabul edin" (Nur 33). Bunun üzerine Hz. Enes mukatebe yapti. Ravi: Musa Ibnu Enes Ibn-i Malik Kaynak: Buhari, Mükateb 1 • Berire mükatebe bedelini ödemede yardim istemeye geldi..." Ravi: Aise Kaynak: Buhari, Mesacid 70, Zekat 61, Büyu 67, 73, Itk 10, Mekatib 2, 3, 4, 5, Hibe 7, Surut 3, 10, 13, 17, • Nesai'nin rivayetinde su ziyade mevcuttur: "Berire (ra) kendi nefsinin hürriyete kavusmasi için dokuz okiyye üzerine mükatebe yapti. Her sene bir okiyye ödeyecekti. Resulullah (sav) onu, (hürriyetine kavustugu zaman) kocasi ile beraberlige devam etme veya bosanma hususunda muhayyer birakti, Kocasi köle idi. Berire kendini (kocadan ayrilmayi) tercih etti. Urve der ki: "Kocasi hür olsaydi, Aleyhissalatu vesselam Berire'yi muhayyer birakmazdi." Ravi: Aise Kaynak: Nesai, 85, 86 (7, 300) •