İDDET VE İSTİBRA BÖLÜMÜ

Anlattigina göre, "Esma, Resulullah (sav) zamaninda kocasindan bosanmistir. Ve o siralarda bosanan kadin için henüz iddet bekleme hükmü yoktu. Iste bu sebeple, Esma bosaninca, Allah Teala Hazretleri, bosanan için iddet bekleme emrim indirdi." Ravi: Esma Bintu...

• Anlattigina göre, "Esma, Resulullah (sav) zamaninda kocasindan bosanmistir. Ve o siralarda bosanan kadin için henüz iddet bekleme hükmü yoktu. Iste bu sebeple, Esma bosaninca, Allah Teala Hazretleri, bosanan için iddet bekleme emrim indirdi." Ravi: Esma Bintu Yezid Ibni's-Seken el-Ensariyye Kaynak: Ebu Davud, Talak 36, (2281) • Allah Teala Hazretleri: "Bosanan kadinlar kendi kendilerine üç aybasi hali beklerler" (Bakara 228) buyuruyor. Yine Allah Teala hazretleri: "Kadinlariniz arasinda ay hali görmekten kesilenler ile ay hali görmemis olanlarin iddetleri hususunda süpheye düserseniz, bilin ki, onlarin iddet beklemesi üç ay dir... (Talak 4). (Önceki ayet) bu ikinci ile neshedilmis oldu. Keza Allah Teala hazretleri (birinci ayetten bazi hükümleri neshederek) buyurmustur ki: "Mü'min kadinlarla nikahlanip, onlari, temasta bulunmadan bosadiginizda, artik onlar için size iddet saymaya lüzum yoktur. Kendilerine bagista bulunarak onlari güzellikle serbest birakin" (Ahzab 49). Ravi: Ibnu Abbas Kaynak: Ebu Davud, Talak 10, (2195), 37, (2282); Nesai, Talak 64, (6,187), 74, (6, 212) • Bosanan kadinlar kendi kendilerine üç aybasi hali beklerler, eger Allah'a ve Ahiret gününe inanmislarsa, rahimlerinde Allah'in yarattigini gizlemeleri kendilerine helal degildir, kocalari bu arada barismak isterlerse, karilarini geri almakta daha çok hak sahibidirler" (Bakara 223) ayeti için der ki: "Bu ayete göre, erkek hanimini üç kere de bosasa ona dönmeye hakki vardi. Bu hüküm su ayetle neshedildi. "Bosanma iki defadir (Ondan sonrasi) ya iyilikle tutmak, ya güzellikle salmaktir" (Bakara 229). Ravi: Ibnu Abbas Kaynak: Nesai, Talak 74, (6,212) • el-Ahvas, hanimini bosamisti. Hanimi üçüncü hayizin kanama müddetinde iken Sam'da öldü. Hz. Muaviye (ra), Zeyd Ibnu Sabit (ra)'e yazarak bunun hükmünü sordu. Zeyd cevaben söyle yazdi: "Eger kadin, üçüncü hayz'in kanama devresine girmis idiyse, kocadan tamamen ayrilmis, koca da ondan ayrilmistir. Ne kadin, kocaya, ne de koca, kadina varis olamaz." Ravi: Süleyman Ibnu Yesar Kaynak: Muvatta, Talak 56, (2,577) • Anlattigina göre, Resulullah (sav) zamaninda, kocasindan muhala'a yoluyla ayrilmistir. Resulullah (sav) da ona bir hayiz müddetince iddet beklemesini emretmistir (veya kadina... emredilmistir). Ravi: Rebi Bintu Muavviz Kaynak: Tirmizi, Talak 10, (1185); Nesai, Talak 53, (5,186) •

Beni Eslem'den Sübey'a adinda bir kadin hamile iken kocasi ölmüstü. Beni Abdi'd-dar'dan Ebu's-Senabil Ibn Ba'kik, kadinla evlenmek istedi. Kadin onunla evlenmekten imtina etti. Adam: "Vallahi, iki müddetin sonuncusuna kadar iddet beklemedikçe evlenmen caiz...

• Beni Eslem'den Sübey'a adinda bir kadin hamile iken kocasi ölmüstü. Beni Abdi'd-dar'dan Ebu's-Senabil Ibn Ba'kik, kadinla evlenmek istedi. Kadin onunla evlenmekten imtina etti. Adam: "Vallahi, iki müddetin sonuncusuna kadar iddet beklemedikçe evlenmen caiz degil!" dedi. Kadin yirmi gün kadar bekledi, derken nifas oldu. Sonra da Resulullah (sav)'a gelerek durumu arzetti. Aleyhissalatu vesselam: "Evlen!" buyurdu. Ravi: Ümmü Seleme Kaynak: Buhari, Talak 39, Tefsir, Talak 2; Müslim, Talak 57, (1485); Muvatta, Talak 83, (2, 589, 590); Tirmi • Müslim'deki rivayet söyledir: "Ümmü Seleme (ra) dedi ki: "Sübey'a, kocasinin vefatindan birkaç gece sonra nifas oldu. Kadin, durumunu Resulullah'a zikretti, Aleyhissalatu vesselam evlenmesini söyledi." Ravi: Ümmü Seleme Kaynak: Müslim, Talak 57, (1485) • Ben ve Ebu Hüreyre, Ibnu Abbas (ra)'in yaninda iken, bir kadin gelerek: "Ben hamileyken kocam öldü, çocuk da kocamin ölmesinden dört ay geçmeden dogdu. (Iddetim dolmus sayilir mi)?" diye sordu, Ibnu Abbas (ra): "Iddetin, iki müddetin sonuncusudur" dedi. Ebu Seleme: "Bana Resulullah (sav)'in Ashab'indan bir adam, böyle bir durumda Resulullah (sav)'in evlenmeyi emrettigini haber verdi" dedi. Ebu Hüreyre der ki: "Buna ben de sehadet ederim." Ravi: Ebu Seleme Ibnu Abdurrahman Kaynak: Nesai, Talak 66, (6,194) • Ibnu Ömer (ra)'e hamile iken kocasi ölen kadindan sorulmustu. "Çocugu dogurunca helal olur, (evlenebilir)" cevabini verdi. [Orada bulunan bir adam ilave etti]: "Hz. Ömer (ra) de: "Kocasi yatakta, henüz defnedilmemis iken dogum yapsa da kadin (evlenmeye) helaldir" demisti." Ravi: Nafi' Kaynak: Muvatta, Talak 84, (2, 589) • Peygamberimiz (sav)'in sünnetini bize çarpitmayin. Kocasi ölen kadinin iddeti dört ay on gündür yani ümmü veled hakkinda." Ravi: Amr Ibnu'l-As Kaynak: Ebu Davud, Talak 48, (2308) • Efendisi olan ümmü veledin iddeti bir hayiz devresidir. Ravi: Ibnu Ömer Kaynak: Muvatta, Talak 92, (2,593) •

Resulullah (sav) Huneyn seferi sirasinda Evtas'a bir ordu gönderdi. Ordu düsmanla karsilasti ve çarpistilar. Müslüman askerler onlara galebe çaldi, bir miktar kadini da esir etti. Resulullah (sav)'in Ashabindan bir kisimlari, ele geçirilen cariyelere temasi,...

• Resulullah (sav) Huneyn seferi sirasinda Evtas'a bir ordu gönderdi. Ordu düsmanla karsilasti ve çarpistilar. Müslüman askerler onlara galebe çaldi, bir miktar kadini da esir etti. Resulullah (sav)'in Ashabindan bir kisimlari, ele geçirilen cariyelere temasi, müsrik kocalari sebebiyle sanki günah addettiler. Bunun üzerine aziz ve celil olan Allah su ayeti inzal buyurdu. (Mealen): "Evli kadinlarla evlenmeniz de haram kilindi. Maliki bulundugunuz cariyeler müstesna..." (Nisa 24) Yani "bunlar (esir aldiklariniz) iddetlerini doldurunca size helaldir." Ravi: Ebu Said Kaynak: Müslim, Rada' 33, (1456); Tirmizi, Nikah 36, (1132); Ebu Davud, Nikah 45, (2155, 2157); Nesai, Nikah • Resulullah (sav) karnindaki yükü vaz' etmedikçe (dogurmadikça) esirelere temasta bulunmayi yasakladi. Ravi: Irbaz Ibnu Suriye Kaynak: Tirmizi, Siyer 15, (1564) • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Allah'a ve ahiret gününe inanan bir kimseye, suyunu baskasinin ekinine dökmesi, yani hamile (esire)ye temasi helal degildir. Keza Allah'a ve ahirete inanan mü'min kisiye, istibra hasil olmazdan önce esire kadina temas helal olmaz. Keza Allah'a ve ahirete inanan kimseye, taksim edilmezden önce ganimet malindan satmasi helal degildir." Ravi: Ruveyfi' Ibnu Sabit el'Ensari Kaynak: Ebu Davud, Nikah 45, (2158, 2159); Tirmizi, Nikah 35, (1131) • Resulullah (sav) seferlerinin birinde, bir çadirin kapisinda, dogumu yakin olan hamile bir kadin gördü. Kadin hakkinda sual etti: "Falancanin cariyesi!" dediler. Aleyhissalatu vesselam: "Herhalde o, cariyeye temas etmek istiyor" buyurdu. Muhataplari "Evet!" deyince: "Ona, kabre kadar onunla beraber olacak bir lanetle lanet etmek içimden geldi. O nasil olur da kendine helal olmadigi halde (kadinin karnindaki çocugu) kendine varis kilar veya nasil olur da kendine helal olmayan (bebegi) hizmetçi kilar?" buyurdular. Ravi: Ebu'd-Derda Kaynak: Müslim, Nikah 139, (1441); Ebu Davud, Nikah 45, (2156) • Temas edilmis bulunan bir cariye hediye edilir veya satilir veya azad edilirse onun rahmi bir hayiz müddetince istibra edilsin. Bakirenin istibrasi aranmaz. [Rezin tahric etmemistir. Buhari, bu rivayeti muallak olarak zikretmistir. (Büyu 111).] Ravi: Ibnu Ömer Kaynak: Rezin •

Anlattigina göre, kocasi kendisini talak-i bette ile bosamistir. Kocasi ortalikta olmadigi halde, vekilini (bir miktar) arpa ile Fatima'ya göndermis, Fatima da bunu pek az bulmustu. (Veya vekile kizmisti.) Vekil: "Vallahi bizim üzerimizde (nafaka hakki olarak)...

• Anlattigina göre, kocasi kendisini talak-i bette ile bosamistir. Kocasi ortalikta olmadigi halde, vekilini (bir miktar) arpa ile Fatima'ya göndermis, Fatima da bunu pek az bulmustu. (Veya vekile kizmisti.) Vekil: "Vallahi bizim üzerimizde (nafaka hakki olarak) bir seyin yok!" demistir. Fatima da Resulullah (sav)'a gelerek durumu anlatmis. Aleyhissalatu vesselam da : "Senin onun üzerinde nafakan yok" buyurmus ve Ümmü Serik el-Ensariyye (ra)'nin yaninda iddetini geçirmesini emretmistir. Sonra, Fatima'ya: "Bu kadin, ashabimin çokça ugradiklari birisidir. Sen iddetini Ibnu Ümmi Mektum'un yaninda geçir. Zira o, ama birisidir, örtünü de (onun yaninda) çikarabilirsin. (Iddetin bitip) helal oldun mu bana haber ver!" buyurdu. (Fatima der ki): "Helal hale geldigim zaman, Resulullah (sav)'a gelip Muaviye Ibnu Ebi Süfyan ve Ebu Cehm (ra)'in benimle evlenmek istediklerini haber verdim. Aleyhissalatu vesselam buyurdular ki "Ebu Cehm, sopasini omuzundan indirmez. Muaviye ise fakirdir, parasi yoktur. Sen Üsame Ibnu Zeyd (ra) ile evlen!" Üsame hosuma gitmedi. (Resulullah (sav) bunu seçmis olacak ki tekrar): "Sen Üsame'yle evlen!" buyurdu. Ben de onunla evlendim. Allah Teala Hazretleri onu bana hayirli kildi. Onunla mes'ud oldum. Ravi: Fatima Bintu Kays Kaynak: Müslim, Talak 36, (1480); Muvatta, Talak 23, (2, 580, 581); Ebu Davud, Talak 39, 40, (2284, 2285, 22 • Said Ibnu Zeyd'in kizi Abdullah Ibnu Amr Ibnu Osman'in nikahi altinda idi. Kadini, kocasi talak-i bette ile bosadi. Kadin, kocasinin evini (iddeti dolmadan) terketti. Onun bu davranisini Abdullah Ibnu Ömer (ra) hos karsilamadi. Ravi: Nafi' Kaynak: Muvatta, Talak 64, (2, 579) • Teyzemi kocasi [üç talakla] bosamisti. Teyzem hurmalarinin meyvesini kesmek istedi. Bir adam onu evden çikmaktan men etti. Teyzem de Resulullah (sav)'a gelip durumunu arzetti. Aleyhissalatu vesselam: "Tabii, hurmalarini devsir, ondan dilersen tasadduk eder, dilersen ma'ruf üzere tasarruf edersin!" buyurdu. Ravi: Cabir Kaynak: Müslim, Talak 65, (1483); Ebu Davud, Talak 41, (2297); Nesai, Talak 70, (6,209) • Içinizden ölenlerin birakmis oldugu esler kendi kendilerine dört ay on gün beklerler (Bakara 234) mealindeki ayetle ilgili olarak demistir ki: "Kadinin, bu iddeti, kocasinin yaninda beklemesi vacibtir. Bunun üzerine Allah Teala Hazretleri su ayeti inzal buyurdu: "Içinizden ölüp, esler birakacak olanlar, evlerinden çikarilmaksizin senesine kadar eslerinin geçimini saglayacak seyi vasiyet etsinler. Eger kadinlar çikarlarsa kendilerinin mesru olarak yaptiklarindan dolayi size sorumluluk yoktur" (Bakara 240). Mücahid devamla der ki: "Allah Teala Hazretleri böylece kadina tam bir yil (iddet) kildi, bunun yedi ay yirmi günü vasiyet yoluyla taninacak. Kadin dilerse bu vasiyet müddetinde kocasinin evinde kalacak, dilerse terkedecek. Ayette geçen "evlerinden çikarilmaksizin... Eger çikarlarsa... size sorumluluk yoktur" ibaresinin ma'nasi budur. Esas iddet ise, onu beklemesi kadina vacibtir." Ibnu Abbas (ra) der ki: "Bu ayet, kadinin kocasi yaninda iddet geçirme mecburiyetini neshetmistir, kadin diledigi yerde iddetini geçirir." Ata der ki: "Sonra miras ayeti geldi, o da, süknayi neshetti. Böylece kadinin, koca yanindaki süknasi kalkti, artik diledigi yerde iddetini geçirir." Ravi: Mücahid Kaynak: Buhari, Tefsir, Bakara 41, Talak 60; Ebu Davud, Talak 42, 45, (2298, 2301); Nesai, Talak 60, (6,200) • Bir kadin, Ibnu Ömer (ra)'e gelip kocasinin öldügünü ve kendilerinin (Medine'nin) Kanat nam mevkiinde bir ekinlerinin oldugunu söyledi ve geceyi orada geçirmesinin kendisi için caiz olup olmadigini sordu." Ibnu Ömer (ra) kadini bundan nehyetti. Bu sebeple kadin, erkenden oraya gider, orada gölgelenir, sonra aksama Medine'ye döner, evinde gecelerdi. Ravi: Yahya Ibnu Said Kaynak: Muvatta, Talak 88, (2,592) •

Bana Zeyneb Bintu Ebi Seleme su üç hadisi haber verdi: Dedi ki: "Babasi Ebu Süfyan Ibnu Harb vefat edince, Resulullah (sav)'in zevce-i pekleri Ümmü Habibe'nin yanina girdim. (Ben yaninda iken) Ümmü Habibe içerisinde sari renk bulunan bir sürünme maddesi (tiyb)...

• Bana Zeyneb Bintu Ebi Seleme su üç hadisi haber verdi: Dedi ki: "Babasi Ebu Süfyan Ibnu Harb vefat edince, Resulullah (sav)'in zevce-i pekleri Ümmü Habibe'nin yanina girdim. (Ben yaninda iken) Ümmü Habibe içerisinde sari renk bulunan bir sürünme maddesi (tiyb) getirtti, bu haluk veya bir baskasi idi. Ondan bir cariyeye sürdü, sonra da yanaklarina süründü. Sonra dedi ki: "Vallahi benim sürünüp süslenmeye ihtiyacim yok. Ancak Resulullah (sav)'in söyle söyledigini isittim: "Allah'a ve ahiret gününe inanan bir kadina, bir ölü üzerine üç geceden fazla matem tutmasi helal olmaz. Fakat kocasi müstesna, ona dört ay on gun matem tutar." Zeyneb dedi ki: "Kardesi öldügü zaman Zeyneb Bintu Cahs (ra)'nin yanina girdim. O da bir tiyb istedi ve ondan süründü. Sonra dedi ki: "Dogrusu, vallahi sürünmeye bir ihtiyacim yok. Ancak Resulullah (sav)'in söyle söyledigini isittim: "Allah'a ve ahiret gününe inanan bir kadina..." diye baslayan önceki hadisi aynen zikretti." Zeyneb (üçüncü rivayetinde) dedi ki: "Annem Ümmü Seleme'yi isittim, diyordu ki: "Bir kadin Resulullah (sav)'a, gelerek: "Kizimin kocasi öldü. Gözünden de hasta, gözüne (ilaç niyetiyle) sürme çekebilir miyiz?" diye sordu. Aleyhissalatu vesselam: "Hayir!" dedi. Kadin iki veya üç sefer ayni talebte bulundu. Aleyhissalatu vesselam her seferinde "Hayir!" dedi ve sonuncuda ilave etti: "Onun matem müddeti dört ay on gündür. Cahiliye devrinde sizden biri, sene basina mayis atardi." [Ravi Humeyd der ki: "Zeyneb'e "Senenin basina mayis atma" nedir?" diye sordum] Zeyneb (ra) dedi ki: "Kocasi ölen bir kadin hifs (denen hücre)'ina çekilir, en kötü elbisesini giyer, üzerinden bir yil geçmedikçe tiyb sürünmez (yikanmaz, tirnak kesmez, hiçbir temizlik ameliyesinde bulunmaz, sonra bir yil tamam olunca berbat bir manzara ile çikar)di. Sonra ona bir hayvan getirilirdi. Bu esek veya koyun veya bir kus olabilirdi. Bu (hayvani önüne sürmek suretiyle iddet halini) kirardi. Iddetini kirmada kullandigi hayvan hemen hemen ölürdü. Sonra (iddetten) çikardi, kendisine mayis verilirdi, o da bunu [önüne] atardi. (Böylece evlenmeye helal olurdu.) Iste bundan sonra tiyb ve diger (süslenme ve baska) seylere müracaat ederdi." Ravi: Humeyd Ibnu Nafi' Kaynak: Buhari, Talak 46, 47, 60, Cenaiz 31; Müslim, Talak 58 (1486-1489); Muvatta, Talak 101, (2, 596-598); • Biz, kocalarimiz hariç, herhangi bir ölü üzerine üç günden fazla matem tutmaktan men edilmistik. Kocalarimiz için dört ay on gün matem tutmaliydik. Bu esnada ne sürme çekerdik, ne tiyb sürünürdük, ne de boyali elbise giyerdik. Giyebildigimiz, sadece asb (denen daha dokunmazdan önce boyanmis kumaslardan mamul) elbise idi. Matemli kadina, hayiz halinden çikip temizlik dönemine girince, yaptigi yikanmada azicik koku kullanmasma izin verildi. Ravi: Ümmü Atiyye Kaynak: Buhari, Talak 48, 49, Hayiz 12, Cenaiz 30, 31; Müslim, Cenaiz 34, (938), Talak 66, (938); Ebu Davud, • Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kocasi ölen kadin sariya boyanmis veya kirmiziya boyanmis elbise giymez, zinet takinmaz, kina yakinamaz, sürmelenemez, basini tararken kokulu madde kullanamaz, basini sidre ile kaplar." Ravi: Ümmü Seleme Kaynak: Ebu Davud, Talak 46, (2304); Nesai, Talak 65 (6,203); Muvatta, Talak 104-108 (2, 598, 600) • Tuleyha el-Esediye, Resid es-Sakafi'nin nikahi altindaydi. Resid, Tuleyha'yi bosadi. Kadin, iddeti içerisinde iken evlendi. Hz. Ömer (ra), ona da kocasina da degnekle çokça vurdu ve aralarini ayirdi. Sonra sunu söyledi: "Iddeti içerisinde hangi kadin evlenirse, onun evlenen kocasi, gerdek yapmamis bile olsa aralari ayrilacak ve kadin, önceki iddetinden geri kalan kismi tamamlayacak. Sonra ikincisi, taliblerden bir talib olacak. Eger erkek; kadinla gerdek yapmis idiyse, aralari ayrilir, kadin önceki iddetini tamamlar. Sonra ikinciden dolayi yeniden iddet bekler. Bunlar ebediyyen evlenemezler." Ibnu'l-Müseyyeb der ki: "Erkek, kadini kendine helal addettigi için ona tam mehir öder." Ravi: Ibnu'l Müseyyeb ve Süleyman Ibnu Yesar Kaynak: Muvatta, Nikah 27, (2,536) • Safiyye Bintu Ebi Ubeyd, kocasi Ibnu Ömer'den iddet beklerken gözlerinden hastalandi. Gözleri nerdeyse çapaklaniyordu, yine de sürme çekmedi. Ravi: Nafi' Kaynak: Muvatta, Talak 107, (2,599) • Kendi anlattigina göre, su ayeti okumustu (Mealen): "Bosanan kadinlar, kendi kendilerine, üç aybasi hali beklerler..." (Bakara 228). Ve su ayeti (mealen): "Ey peygamber! Kadinlari bosayacaginizda, onlari, iddetlerini gözeterek bosayin ve iddeti sayin. Rabbiniz olan Allah'tan sakinin. Onlari, apaçik bir hayasizlik yapmalari hali bir yana- evlerinden çikarmayin, onlar da çikmasinlar. Bunlar, Allah'in sinirlaridir. Allah'in sinirlarini kim asarsa, süphesiz, kendine yazik etmis olur. Bilmezsin, olur ki, Allah bunun ardindan (gönlünüzde sevgi gibi) bir hal meydana getirir. Kadinlarin iddet süreleri biteceginde, onlari ya uygun sekilde alikoyan, ya da uygun bir sekilde onlardan ayrilin; içinizden de iki adil sahid getirin, sahidligi Allah için yapin. Iste bu, Allah'a ve ahiret gününe inananan kimseye verilen ögüttür. Allah kendisine karsi gelmekten sakinan kimseye kurtulus yolu saglar, ona beklemedigi yerden rizik verir. Allah'a güvenen kimseye O yeter. Allah buyurdugunu yerine getirendir. Allah her sey için bir ölçü var etmistir. Kadinlariniz içinde ay hali görmekten kesilenler ile, henüz ay hali görmemis olanlarin iddetleri hususunda süpheye düserseniz, bilinki, onlarin iddet beklemesi üç aydir..." (Talak 1-4). Ve dedi ki: "Bu, bosanan kadinlarin iddetleridir. Allah Teala hazretleri bundan henüz temas edilmemis olan kadinlari, "Ey iman edenler, mü'min kadinlarla nikahlanip, onlari, temasta bulunmadan bosadiginizda artik onlar için size iddet saymaya lüzum yoktur. Kendilerine bagista bulunarak onlari güzellikle serbest birakin" (Ahzab 49) mealindeki ayetle istisna etmistir. Yine Allah Teala buyurur ki, (mealen): "Içinizden ölenlerin birakmis oldugu esler, kendi kendilerine dört ay on gün beklerler; müddetleri sona erdiginde, onlarin kendi haklarinda uygun sekilde yaptiklarindan dolayi size sorumluluk yoktur" (Bakara 234). Sonra Allah Teala Hazretleri, kadinlardan hamile olanlarin ruhsatini su ayetle indirmistir. (Mealen): "(Bosanan veya kocasi ölen kadinlardan) gebe olanlarin iddeti dogumlari ile tamamlanir..." (Talak 4). [Rezin tahric etmistir] Ravi: Ibnu Mes'ud Kaynak: Rezin •